<!--Converted with LaTeX2HTML 99.1 release (March 30, 1999)
original version by:  Nikos Drakos, CBLU, University of Leeds
* revised and updated by:  Marcus Hennecke, Ross Moore, Herb Swan
* with significant contributions from:
  Jens Lippmann, Marek Rouchal, Martin Wilck and others -->
<!DOCTYPE html PUBLIC "-//W3C//DTD XHTML 1.0 Frameset//EN"
    "http://www.w3.org/TR/xhtml1/DTD/xhtml1-frameset.dtd">

<html xmlns="http://www.w3.org/1999/xhtml">
<head>
  <meta name="generator" content=
  "HTML Tidy for Mac OS X (vers 31 October 2006 - Apple Inc. build 13), see www.w3.org" />

  <title>Projet : MATHFI - mathfi</title>
  <meta http-equiv="Content-Type" content=
  "text/html; charset=utf-8" />
  <meta http-equiv="Content-Style-Type" content="text/css" />
  <meta name="Robots" content="noindex" />
  <meta name="Generator" content="LaTeX2HTML v99.1 release" />
  <meta http-equiv="Content-Style-Type" content="text/css" />
</head>

<frameset cols="200,*">
  <frame src="mathfi_Toc.html" name="toc" scrolling="auto" id=
  "toc" />
  <frame src="fonde_controle_mn.html" name="main" scrolling="no"
  id="main" />

  <noframes>
    <body bgcolor="#FFFFFF" text="#000000" link="#9944EE" vlink=
    "#0000FF" alink="#00FF00">
      <h2><a name="SECTION00032000000000000000" id=
      "SECTION00032000000000000000">ContrÔle stochastique</a></h2>
      <!-- module id:3/controle -->
      <a name="MATHFI_fondements_controle" id=
      "MATHFI_fondements_controle"></a>

      <p><strong>Mots clés :</strong> <i>contrÔle stochastique,
      contrÔle singulier et impulsionnel, frontière libre,
      Hamilton-Jacobi-Bellman, inéquation variationnelle et
      quasi-variationnelle .</i></p>

      <p><br />
      <br />
      <span class="textbf">Participants :</span> M. Akian (projet
      Metalau), J.-Ph. Chancelier, C. Martini, M. Mnif, Ch. Patry,
      A. Sulem.<br />
      <br /></p>

      <h3>Résumé :</h3>

      <div class="ABSTRACT">
        <i>Le contrÔle stochastique est l'étude des systèmes
        dynamiques perturbés par des événements aléatoires et que
        l'on peut commander dans le but d'optimiser un certain
        critère.</i>
      </div>

      <p>On considère des systèmes dynamiques dont l'état est
      modélisé par un processus de diffusion (éventuellement avec
      sauts), sur lequel on peut agir au moyen de variables de
      commande. La commande peut être continue, singulière ou
      impulsionnelle. Le but est d'optimiser un critère sur un
      horizon de gestion fini ou infini ou de type ergodique. La
      fonction valeur, qui réalise l'optimum du critère satisfait
      une équation d'Hamilton-Jacobi-Bellman ou une inéquation
      variationnelle ou quasi-variationnelle elliptique,
      parabolique ou ergodique, avec des conditions aux limites
      dépendant du comportement du processus au bord du
      domaine&nbsp;: arrêté, réfléchi, etc ... Soit par exemple un
      système dont l'état <span class=
      "MATH"><i>X</i><sub>t</sub></span> est gouverné par une
      diffusion dans un ouvert <span class="MATH"><img width="11"
      height="11" align="bottom" border="0" src="img1.png" alt=
      "$ \Omega$" /></span> :</p>

      <div align="center" class="mathdisplay">
        <a name="eq4.1" id="eq4.1"></a> <!-- MATH
 \begin{equation}
dX_t = b(X_t, u_t) dt + \sigma(X_t, u_t)dW_t, \; \; X_0 = x
\end{equation}
 -->

        <table width="100%" align="center">
          <tr valign="middle">
            <td align="center" nowrap="nowrap">
            <i>dX</i><sub>t</sub> = <i>b</i>(<i>X</i><sub>t</sub>,
            <i>u</i><sub>t</sub>)<i>dt</i> + <img width="11"
            height="22" align="middle" border="0" src="img2.png"
            alt="$\displaystyle \sigma$" />(<i>X</i><sub>t</sub>,
            <i>u</i><sub>t</sub>)<i>dW</i><sub>t</sub>, &nbsp;
            &nbsp;<i>X</i><sub>0</sub> = <i>x</i></td>

            <td class="eqno" width="10" align="right">(<span class=
            "eqn-number">1</span>)</td>
          </tr>
        </table>
      </div>où <span class="MATH"><i>u</i><sub>t</sub></span> est
      le processus de commande, et <span class=
      "MATH"><i>W</i><sub>t</sub></span> un processus de Wiener. On
      cherche à optimiser un critère qui peut-être de la forme

      <div align="center" class="mathdisplay">
        <a name="eq4.3" id="eq4.3"></a> <!-- MATH
 \begin{equation}
E \left( \int_0^\tau e^{- \alpha t} f(X_t, u_t)dt\right)
\end{equation}
 -->

        <table width="100%" align="center">
          <tr valign="middle">
            <td align="center" nowrap="nowrap"><i>E</i><img width=
            "12" height="41" align="middle" border="0" src=
            "img3.png" alt=
            "$\displaystyle \left(\vphantom{ \int_0^\tau e^{- \alpha t} f(X_t, u_t)dt}\right.$" /><img width="21"
            height="39" align="middle" border="0" src="img4.png"
            alt="$\displaystyle \int_{0}^{\tau}$" /><i>e</i><sup>-
            <img width="8" height="22" align="middle" border="0"
            src="img5.png" alt=
            "$\scriptstyle \alpha$" />t</sup><i>f</i>
            (<i>X</i><sub>t</sub>,
            <i>u</i><sub>t</sub>)<i>dt</i><img width="13" height=
            "41" align="middle" border="0" src="img6.png" alt=
            "$\displaystyle \left.\vphantom{ \int_0^\tau e^{- \alpha t} f(X_t, u_t)dt}\right)$" /></td>

            <td class="eqno" width="10" align="right">(<span class=
            "eqn-number">2</span>)</td>
          </tr>
        </table>
      </div>où <span class="MATH"><i>E</i></span> désigne
      l'espérance, <!-- MATH
 $\alpha > 0$
 -->
      <span class="MATH"><img width="10" height="11" align="bottom"
      border="0" src="img7.png" alt="$ \alpha$" /> &gt; 0</span> et
      <span class="MATH"><img width="10" height="11" align="bottom"
      border="0" src="img8.png" alt="$ \tau$" /></span> désigne le
      premier temps de sortie de <span class=
      "MATH"><i>X</i><sub>t</sub></span> du domaine <span class=
      "MATH"><img width="11" height="11" align="bottom" border="0"
      src="img1.png" alt="$ \Omega$" /></span>.

      <p>Notons <!-- MATH
 \begin{displaymath}
V(x) = \sup_{u\in \mathcal{U}} J(x,u)
\end{displaymath}
 --></p>

      <div align="center" class="mathdisplay">
        <i>V</i>(<i>x</i>) = <img width="22" height="31" align=
        "middle" border="0" src="img9.png" alt=
        "$\displaystyle \sup_{u\in \mathcal{U}}^{}$" /><i>J</i>(<i>x</i>,
        <i>u</i>)
      </div>la fonction valeur où la performance à optimiser
      <span class="MATH"><i>J</i>(<i>x</i>, <i>u</i>)</span> est
      donnée par (<a href="fonde_controle_Toc.html#eq4.3">2</a>) et
      <!-- MATH
 $\mathcal{U}$
 -->
      <span class="MATH"><img width="12" height="12" align="bottom"
      border="0" src="img10.png" alt="$ \mathcal {U}$" /></span>
      est l'ensemble des commandes admissibles.

      <p>La méthode de la programmation dynamique conduit à une
      équation d'Hamilton-Jacobi-Bellman pour la fonction valeur
      <span class="MATH"><i>V</i></span> :</p>

      <div align="center" class="mathdisplay">
        <a name="eq2.1" id="eq2.1"></a> <!-- MATH
 \begin{equation}
\left\{ \begin{array}{ll}
\displaystyle \max_{u \in \mathcal{U}} (A^u V + f(u)) = 0 & \mbox{dans
$\Omega$}, \\V = 0 & \mbox{sur $\partial \Omega$},
\end{array} \right.
\end{equation}
 -->

        <table width="100%" align="center">
          <tr valign="middle">
            <td align="center" nowrap="nowrap"><img width="13"
            height="50" align="middle" border="0" src="img11.png"
            alt=
            "$\displaystyle \left\{\vphantom{ \begin{array}{ll} \displaystyle \max_{u \in \ma... ...{dans $\Omega$}, \\ V = 0 &amp; \mbox{sur $\partial \Omega$}, \end{array} }\right.$" /><img width="196"
            height="50" align="middle" border="0" src="img12.png"
            alt=
            "$\displaystyle \begin{array}{ll} \displaystyle \max_{u \in \mathcal{U}} (A^u V +... ...0 &amp; \mbox{dans $\Omega$}, \\ V = 0 &amp; \mbox{sur $\partial \Omega$}, \end{array}$" /></td>

            <td class="eqno" width="10" align="right">(<span class=
            "eqn-number">3</span>)</td>
          </tr>
        </table>
      </div>où <span class="MATH"><i>A</i><sup>u</sup></span> est
      un opérateur elliptique du deuxième ordre, pouvant être
      dégénéré :

      <div align="center" class="mathdisplay">
        <a name="eq2.2" id="eq2.2"></a> <!-- MATH
 \begin{equation}
A^uV(x) = \sum_{i,j=1}^n a_{ij} (x,u) \frac{\partial^2 V}{\partial x_i
\partial x_j}(x) + \sum_{i=1} b_i(x,u) \frac{\partial V}{\partial
x_i}(x) - \alpha V(x)
\end{equation}
 -->

        <table width="100%" align="center">
          <tr valign="middle">
            <td align="center" nowrap="nowrap">
            <i>A</i><sup>u</sup><i>V</i>(<i>x</i>) = <img width=
            "26" height="46" align="middle" border="0" src=
            "img13.png" alt=
            "$\displaystyle \sum_{i,j=1}^{n}$" /><i>a</i><sub>ij</sub>(<i>x</i>,
            <i>u</i>)<img width="45" height="45" align="middle"
            border="0" src="img14.png" alt=
            "$\displaystyle {\frac{\partial^2 V}{\partial x_i \partial x_j}}$" />(<i>x</i>)
            + <img width="19" height="38" align="middle" border="0"
            src="img15.png" alt=
            "$\displaystyle \sum_{i=1}^{}$" /><i>b</i><sub>i</sub>(<i>x</i>,
            <i>u</i>)<img width="25" height="41" align="middle"
            border="0" src="img16.png" alt=
            "$\displaystyle {\frac{\partial V}{\partial x_i}}$" />(<i>x</i>)
            - <img width="10" height="22" align="middle" border="0"
            src="img17.png" alt=
            "$\displaystyle \alpha$" /><i>V</i>(<i>x</i>)</td>

            <td class="eqno" width="10" align="right">(<span class=
            "eqn-number">4</span>)</td>
          </tr>
        </table>
      </div>avec <!-- MATH
 $\displaystyle a = (a_{ij})_{i,j=1, \ldots, n} =  \frac{1}{2}
\sigma\sigma^T$
 -->
      <span class="MATH"><i>a</i> = (<i>a</i><sub>ij</sub>)<sub>i,
      j = 1,..., n</sub> = <img width="11" height="28" align=
      "middle" border="0" src="img18.png" alt=
      "$\displaystyle {\textstyle\frac{1}{2}}$" /><img width="11"
      height="22" align="middle" border="0" src="img2.png" alt=
      "$\displaystyle \sigma$" /><img width="18" height="29" align=
      "middle" border="0" src="img19.png" alt=
      "$\displaystyle \sigma^{T}_{}$" /></span> et donc <!-- MATH
 $\displaystyle \sum_{i=1}^n a_{ij} (x,u) \eta_i \eta_j \geq 0,  \quad \forall x \in \Omega, \; \eta \in \mathbf{R}^n, \; u \in \mathcal{U}$
 -->
      <span class="MATH"><img width="20" height="46" align="middle"
      border="0" src="img20.png" alt=
      "$\displaystyle \sum_{i=1}^{n}$" /><i>a</i><sub>ij</sub>(<i>x</i>,
      <i>u</i>)<img width="12" height="22" align="middle" border=
      "0" src="img21.png" alt=
      "$\displaystyle \eta_{i}^{}$" /><img width="15" height="22"
      align="middle" border="0" src="img22.png" alt=
      "$\displaystyle \eta_{j}^{}$" /> <img width="12" height="22"
      align="middle" border="0" src="img23.png" alt=
      "$\displaystyle \geq$" />
      0,&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;<img width="10" height="24" align=
      "middle" border="0" src="img24.png" alt=
      "$\displaystyle \forall$" /><i>x</i> <img width="11" height=
      "22" align="middle" border="0" src="img25.png" alt=
      "$\displaystyle \in$" /> <img width="12" height="23" align=
      "middle" border="0" src="img26.png" alt=
      "$\displaystyle \Omega$" />, &nbsp;<img width="9" height="22"
      align="middle" border="0" src="img27.png" alt=
      "$\displaystyle \eta$" /> <img width="11" height="22" align=
      "middle" border="0" src="img25.png" alt=
      "$\displaystyle \in$" /> <b>R</b><sup>n</sup>, &nbsp;<i>u</i>
      <img width="11" height="22" align="middle" border="0" src=
      "img25.png" alt="$\displaystyle \in$" /> <img width="12"
      height="23" align="middle" border="0" src="img28.png" alt=
      "$\displaystyle \mathcal {U}$" /></span>.

      <p>Dans le cas où la dynamique du système suit un processus
      de diffusion avec sauts, le générateur <span class=
      "MATH"><i>A</i></span> contient un terme intégral.</p>

      <p>Les problèmes de temps d'arrêt optimal sont reliés par
      l'approche de la programmation dynamique à des inéquations
      variationnelles de type obstacle.</p>

      <p>Dans le cas d'un contrÔle singulier, (alors le déplacement
      de l'état du système dû à l'application de la commande est
      non différentiable par rapport au temps), l'équation de la
      programmation dynamique est une inéquation variationnelle
      (I.V.), c'est à dire un système d'inéquations aux dérivées
      partielles.</p>

      <p>Le contrÔle peut être également de type impulsionnel,
      c'est-à-dire que l'état du système subit des sauts à certains
      instants, les instants d'impulsion et la taille des sauts
      étant des variables de décision. Dans ce cas, la fonction
      valeur vérifie une inéquation quasi-variationnelle (I.Q.V.).
      Les I.V. et I.Q.V. correspondent à des problèmes de frontière
      libre. La théorie des solutions de viscosité fournit un cadre
      rigoureux pour l'étude des équations de la programmation
      dynamique.</p>

      <p>L'étude théorique et numérique de ces problèmes est un de
      nos sujets de recherche de base. Les applications financières
      concernent les problèmes de gestion de portefeuille avec
      coûts de transaction, couverture approchée d'options
      financières, problèmes d'options américaines, problèmes de
      maximisation d'utilité, problèmes d'assurance et de
      réassurance.</p>
    </body>
  </noframes>
</frameset>
</html>
